Strata โปรแกรมจัดการไฟล์ภาษา Rust สำหรับ Omarchy และ Arch Linux

file manager เป็นหนึ่งในเครื่องมือพื้นฐานที่มาพร้อมกับ Linux distribution เกือบทุกเวอร์ชัน โดยแต่ละ desktop environment ต่างมีตัวจัดการไฟล์เป็นของตัวเอง เช่น Nautilus บน GNOME, Dolphin บน KDE Plasma และ Nemo บน Cinnamon

พื้นที่นี้คือส่วนที่ผู้ใช้ใช้สำหรับเรียกดูโฟลเดอร์ ย้ายและเปลี่ยนชื่อไฟล์ ดูตัวอย่างเนื้อหาภายใน รวมถึงจัดการไดเรกทอรีที่รกรุงรัง ด้วยความเปิดกว้างของแพลตฟอร์ม Linux คุณจึงสามารถติดตั้ง file manager มากกว่าหนึ่งตัวในระบบและเลือกใช้งานได้ตามความต้องการ

ล่าสุดมีการเปิดตัว Strata ซึ่งเป็นโปรแกรมจัดการไฟล์ตัวใหม่ที่ปรับแต่งมาเพื่อ Omarchy และครอบคลุมไปถึง Arch Linux ในระดับหนึ่ง ส่วน distribution อื่นๆ ที่ใช้ glibc อาจจะสามารถรันได้หากมี library ตรงตามเงื่อนไขที่กำหนด

โปรแกรมนี้ถูกเขียนขึ้นด้วยภาษา Rust โดยใช้ GTK4 และเผยแพร่ภายใต้ลิขสิทธิ์ MIT ซึ่ง Pierre นักพัฒนาหลักเพิ่ง ประกาศการเปิดตัวเวอร์ชันเสถียรครั้งแรก เมื่อไม่นานมานี้ เขาเผยว่าภายในเวลาเพียง 45 วัน โปรเจกต์นี้มีผู้ร่วมสมทบมากกว่า 30 คน มีการ commit มากกว่า 700 ครั้ง และมี codebase เป็นภาษา Rust ประมาณ 300,000 บรรทัด

Strata มาถึงแล้ว

อ้างอิงข้อมูลจาก Git repo ของ Strata ตัวโปรแกรมสามารถแสดงผลโฟลเดอร์แบบเคียงข้างกัน โดยการเปิดโฟลเดอร์ใหม่จะปรากฏในหน้าต่างด้านขวาขณะที่โฟลเดอร์หลักยังคงอยู่ คล้ายกับมุมมองคอลัมน์ใน macOS Finder นอกจากนี้ยังมีมุมมองไอคอนและรายการให้เลือกใช้ และเนื่องจากเป็นแอปที่เน้นการใช้คีย์บอร์ดเป็นหลัก (keyboard-first) จึงรองรับการนำทางด้วยปุ่มลูกศรหรือปุ่ม h, j, k และ l ตามสไตล์ vi

Ctrl+K

คำสั่งข้างต้นจะเปิดการค้นหาแบบ fuzzy search ในโฟลเดอร์ Home และไดรฟ์โลคัลทุกตัวที่เชื่อมต่ออยู่ โดยจะค้นหาจากชื่อไฟล์และเส้นทางที่ตรงกันแต่ไม่รวมเนื้อหาภายในไฟล์ ทั้งนี้ในการเปิดตัว เวอร์ชัน 1.0 ได้เพิ่มตัวเลือกใน Settings เพื่อข้ามการค้นหาในบางโฟลเดอร์ เช่น node_modules หรือไดเรกทอรีที่ระบุไว้ได้

ระบบ Tabs เป็นอีกหนึ่งฟีเจอร์ที่เพิ่มเข้ามาใหม่ ช่วยให้เปิดโฟลเดอร์ใดก็ได้ในแท็บใหม่ พร้อมรองรับการใช้คีย์บอร์ดเพื่อสลับหรือจัดลำดับแท็บ ที่สำคัญแท็บที่เปิดค้างไว้จะถูกกู้คืนกลับมาโดยอัตโนมัติหลังจากรีสตาร์ทแอป

Strata ยังมีความสามารถในการจัดเก็บลำดับการเรียงลำดับและขนาดไอคอนแยกตามโฟลเดอร์ ทำให้โฟลเดอร์หนึ่งสามารถเรียงตามวันที่ด้วยไอคอนขนาดใหญ่ ในขณะที่อีกโฟลเดอร์หนึ่งเรียงตามตัวอักษรด้วยไอคอนขนาดเล็กได้ โดยแต่ละโฟลเดอร์จะจดจำรูปแบบการแสดงผลไว้สำหรับการเปิดใช้งานครั้งต่อไป

สำหรับการตรวจสอบเนื้อหาไฟล์ ผู้ใช้สามารถกด Space เพื่อเปิดหรือปิดแผงดูตัวอย่าง (Preview) ซึ่งรองรับทั้งรูปภาพ, ไฟล์ RAW จากกล้อง, PDF, source code, ไฟล์เสียง และวิดีโอ

นอกจากนี้ Strata ยังมาพร้อมธีมที่หลากหลายและตัวแก้ไขภายในแอปที่ช่วยให้ผู้ใช้สร้างธีมของตัวเองแล้วบันทึกเป็นไฟล์ TOML ได้ ส่วนไฟล์โค้ดและไฟล์ config จะแสดงไอคอนเฉพาะตามภาษาโปรแกรมตามสไตล์ Catppuccin ซึ่งจะเปลี่ยนสีตามแบรนด์หรือสีเน้นของธีมที่ใช้งานอยู่

การติดตั้งและใช้งาน

Strata มีตัวติดตั้งแบบโต้ตอบสำหรับ Omarchy และ Arch Linux ผ่านคำสั่ง cURL เพียงบรรทัดเดียว:

curl -fsSL https://raw.githubusercontent.com/lgse/strata/main/install.sh | bash

ตัวติดตั้งจะทำการตรวจจับสถาปัตยกรรม CPU, เวอร์ชันของ glibc และตรวจสอบระบบว่าเป็น Omarchy เวอร์ชัน 3 หรือ 4 หรือเป็น Arch Linux หรือไม่ จากนั้นจะติดตั้งเวอร์ชันเสถียรล่าสุดไว้ที่ ~/.local/bin สำหรับผู้ใช้งานปัจจุบัน

ผู้ใช้ยังสามารถเลือกติดตั้งออปชันเสริม เช่น desktop entry, ตั้งค่าเป็นตัวจัดการโฟลเดอร์เริ่มต้น, การรองรับ SMB และคีย์บอร์ดลัดเฉพาะของ Omarchy นอกจากนี้ยังสามารถใช้ คำสั่งเฉพาะ (prompt) ร่วมกับ AI agent ในตัวของ Omarchy เพื่อช่วยดำเนินการติดตั้งได้อีกด้วย

สำหรับผู้ที่ต้องการทดลองใช้ก่อนตัดสินใจติดตั้ง สามารถเข้าไปลองเล่น ตัวอย่างเดโม บนหน้าเว็บไซต์ของโปรเจกต์ หรือจะเลือกสร้างแอป จาก source ด้วยตนเองก็ได้เช่นกัน